Fjalimi i Bill Clinton më 24 mars, 1999:
Të dashur bashkëqytetarë amerikanë, sot Forcat tona të Armatosura iu bashkuan aleatëve tanë të NATO-s në sulme ajrore kundër forcave serbe përgjegjëse për brutalitetin në Kosovë. Ne kemi vepruar me vendosmëri për disa arsye.
Ne veprojmë për të mbrojtur mijëra njerëz të pafajshëm në Kosovë nga një ofensivë ushtarake në rritje. Ne veprojmë për të parandaluar një luftë më të gjerë, për të çaktivizuar një fuçi baruti në zemër të Evropës që ka shpërthyer dy herë më parë në këtë shekull me pasoja katastrofike. Dhe ne veprojmë për të qëndruar të bashkuar me aleatët tanë për paqen. Duke vepruar tani, ne po mbrojmë vlerat tona, po mbrojmë interesat tona dhe po avancojmë kauzën e paqes.
Sonte dua t’ju flas për tragjedinë në Kosovë dhe pse ka rëndësi për Amerikën që të punojmë me aleatët tanë për t’i dhënë fund asaj. Së pari, më lejoni të shpjegoj se ndaj çfarë po reagojmë. Kosova është një krahinë e Serbisë, në mes të Evropës juglindore, rreth 160 milje në lindje të Italisë. Kjo është më pak se distanca midis Uashingtonit dhe Nju Jorkut dhe vetëm rreth 70 milje në veri të Greqisë. Popullsia e saj është kryesisht shqiptare etnike dhe kryesisht myslimane.
Në vitin 1989, udhëheqësi i Serbisë, Slobodan Millosheviq, i njëjti që nisi luftërat në Bosnje dhe Kroaci dhe veproi kundër Sllovenisë në dekadën e fundit, ia hoqi Kosovës autonominë kushtetuese që populli i saj gëzonte, duke ua mohuar kështu të drejtën për të folur gjuhën e tyre, për të drejtuar shkollat e tyre dhe për të formësuar jetën e tyre të përditshme. Për vite me radhë, kosovarët luftuan në mënyrë paqësore për të rikthyer të drejtat e tyre. Kur Presidenti Millosheviq dërgoi trupat dhe policinë për t’i shtypur, kjo përpjekje u bë e dhunshme.
Vjeshtën e kaluar, diplomacia jonë, e mbështetur nga kërcënimi i forcës nga aleanca jonë e NATO-s, e ndali përkohësisht luftën dhe shpëtoi dhjetëra mijëra njerëz nga ngrirja dhe uria në male, ku kishin ikur për të shpëtuar jetën. Muajin e kaluar, së bashku me aleatët tanë dhe Rusinë, propozuam një marrëveshje paqeje për t’i dhënë fund përfundimisht luftës. Udhëheqësit kosovarë e nënshkruan atë marrëveshje javën e kaluar. Edhe pse nuk u jepte gjithçka që donin, edhe pse populli i tyre ende po sulmohej brutalisht, ata e kuptuan se një paqe e drejtë është më e mirë se një luftë e gjatë dhe e pashpresë.
Udhëheqësit serbë, nga ana tjetër, refuzuan madje edhe të diskutojnë elementët kyç të marrëveshjes së paqes. Ndërsa kosovarët po thoshin po për paqen, Serbia vendosi 40,000 trupa në dhe rreth Kosovës në përgatitje për një ofensivë të madhe — dhe në shkelje të qartë të zotimeve që kishte marrë.
Tani ata kanë filluar të lëvizin nga fshati në fshat, duke bombarduar civilët dhe duke djegur shtëpitë e tyre. Kemi parë njerëz të pafajshëm të nxjerrë nga shtëpitë, të detyruar të gjunjëzohen në dhe dhe të qëllohen me breshëri plumbash; burra kosovarë të tërhequr nga familjet e tyre, baballarë dhe bij së bashku, të rreshtuar dhe të vrarë me gjakftohtësi. Kjo nuk është luftë në kuptimin tradicional. Ky është një sulm me tanke dhe artileri kundër një popullsie kryesisht të pambrojtur, udhëheqësit e së cilës tashmë kanë pranuar paqen.
Dhënia fund kësaj tragjedie është një imperativ moral. Është gjithashtu e rëndësishme për interesin kombëtar të Amerikës. Shikoni këtë hartë.
Kosova është një vend i vogël, por ndodhet në një vijë të madhe ndarëse midis Evropës, Azisë dhe Lindjes së Mesme, në pikëtakimin e Islamit dhe degëve perëndimore dhe ortodokse të krishterimit. Në jug janë aleatët tanë Greqia dhe Turqia; në veri, aleatët tanë të rinj demokratikë në Evropën Qendrore. Rreth e rrotull Kosovës janë vende të tjera të vogla që përballen me sfida të tyre ekonomike dhe politike, vende që mund të përmbyten nga një valë e madhe refugjatësh nga Kosova. Të gjithë përbërësit për një luftë të madhe janë aty: armiqësi të vjetra; demokraci të brishta; dhe në qendër të gjithçkaje, një diktator në Serbi që që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë nuk ka bërë asgjë tjetër veçse ka nisur luftëra të reja dhe ka hedhur benzinë mbi flakët e ndarjeve etnike dhe fetare.
Sarajeva, kryeqyteti i Bosnjës fqinje, është vendi ku filloi Lufta e Parë Botërore. Lufta e Dytë Botërore dhe Holokausti përfshinë këtë rajon. Në të dy luftërat, Evropa ishte e ngadaltë për të kuptuar rrezikun dhe Shtetet e Bashkuara pritën edhe më gjatë për të hyrë në konflikt. Vetëm imagjinoni sikur udhëheqësit e asaj kohe të kishin vepruar më herët dhe më me mençuri, sa jetë do të ishin shpëtuar, sa amerikanë nuk do të kishin pasur nevojë të vdisnin.
Ne mësuam disa nga të njëjtat mësime në Bosnje vetëm disa vite më parë. Bota nuk veproi mjaftueshëm herët as atëherë. Le të mos harrojmë çfarë ndodhi: njerëz të pafajshëm të grumbulluar në kampe përqendrimi, fëmijë të vrarë nga snajperët gjatë rrugës për në shkollë, fusha futbolli dhe parqe të kthyer në varreza, një çerek milioni njerëz të vrarë jo për atë që kishin bërë, por për atë që ishin. Dy milionë boshnjakë u bënë refugjatë. Ky ishte gjenocid në zemër të Evropës, jo në vitin 1945 por në vitin 1995; jo në ndonjë film të vjetër, por në kohën tonë, duke vënë në provë njerëzimin dhe vendosmërinë tonë.
Në atë kohë, shumë njerëz besonin se asgjë nuk mund të bëhej për të ndalur gjakderdhjen në Bosnje. Thoshin: “kështu janë ata njerëz në Ballkan.” Por kur ne dhe aleatët tanë u bashkuam me boshnjakët për të përballuar agresorët, ndihmuam në përfundimin e luftës. Mësuam se në Ballkan, mosveprimi përballë brutalitetit sjell më shumë brutalitet, ndërsa vendosmëria mund të ndalë ushtri dhe të shpëtojë jetë. Duhet ta zbatojmë këtë mësim në Kosovë para se ajo që ndodhi në Bosnje të ndodhë edhe aty.
Gjatë muajve të fundit kemi bërë gjithçka që kemi mundur për ta zgjidhur këtë problem në mënyrë paqësore. Sekretarja Albright ka punuar pa pushim për një marrëveshje të negociuar. Zoti Millosheviq ka refuzuar. Të dielën dërgova ambasadorin Dick Holbrooke në Serbi për t’i bërë sërish të qartë, në emër të Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve tanë të NATO-s, se duhet të respektojë zotimet e tij dhe të ndalë represionin, ose të përballet me veprim ushtarak. Sërish, ai refuzoi.
Sot ne dhe 18 aleatët tanë të NATO-s ramë dakord të bëjmë atë që thamë se do të bënim, atë që duhet të bëjmë për të rikthyer paqen. Misioni ynë është i qartë: të tregojmë seriozitetin e qëllimit të NATO-s, në mënyrë që udhëheqësit serbë të kuptojnë domosdoshmërinë e ndryshimit të kursit; të parandalojmë një ofensivë edhe më të përgjakshme kundër civilëve të pafajshëm në Kosovë; dhe, nëse është e nevojshme, të dëmtojmë seriozisht aftësinë ushtarake serbe për të dëmtuar popullin e Kosovës. Me pak fjalë, nëse Presidenti Millosheviq nuk bën paqe, ne do t’ia kufizojmë aftësinë për të bërë luftë.
Tani dua të jem i qartë me ju: ka rreziqe në këtë veprim ushtarak, rreziqe për pilotët tanë dhe për njerëzit në terren. Mbrojtja ajrore e Serbisë është e fortë. Ajo mund të vendosë të intensifikojë sulmet në Kosovë ose të përpiqet të dëmtojë ne ose aleatët tanë diku tjetër. Nëse e bën këtë, ne do të përgjigjemi me forcë.
Shpresojmë që Zoti Millosheviq ta kuptojë se rruga që ka zgjedhur është vetëshkatërruese dhe e paqëndrueshme. Nëse ai vendos të pranojë marrëveshjen e paqes dhe të demilitarizojë Kosovën, NATO ka rënë dakord të ndihmojë në zbatimin e saj me një forcë paqeruajtëse. Nëse NATO ftohet ta bëjë këtë, trupat tona duhet të marrin pjesë për të ruajtur paqen. Por unë nuk kam ndërmend të dërgoj trupat tona në Kosovë për të luftuar një luftë.
A i justifikojnë interesat tona në Kosovë rreziqet për Forcat tona të Armatosura? Kam menduar gjatë për këtë pyetje. Jam i bindur se rreziqet e veprimit janë shumë më të vogla se rreziqet e mosveprimit — rreziqe për njerëzit e pambrojtur dhe për interesat tona kombëtare. Nëse ne dhe aleatët tanë do të lejonim që kjo luftë të vazhdonte pa përgjigje, Presidenti Millosheviq do ta interpretonte hezitimin tonë si leje për të vrarë. Do të kishte shumë më tepër masakra, dhjetëra mijëra refugjatë të tjerë, më shumë viktima që kërkojnë hakmarrje.
Tani për tani, vendosmëria jonë është e vetmja shpresë që njerëzit e Kosovës të jetojnë në vendin e tyre pa frikë për jetën e tyre. Mbani mend: ne u kërkuam atyre të pranojnë paqen dhe ata e bënë. U kërkuam të dorëzojnë armët dhe ata ranë dakord. Ne u zotuam se do t’u qëndronim pranë nëse bënin gjënë e duhur. Nuk mund t’i zhgënjejmë tani.
Imagjinoni çfarë do të ndodhte nëse ne dhe aleatët tanë thjesht do të shikonim anash ndërsa këta njerëz masakroheshin në pragun e NATO-s. Kjo do ta diskreditonte NATO-n, gurin themeltar të sigurisë sonë prej 50 vitesh.
Duhet të kujtojmë gjithashtu se ky është një konflikt pa kufij të qartë natyrorë. Shikoni përsëri hartën. Pikat e kuqe janë qytetet që serbët kanë sulmuar. Shigjetat tregojnë lëvizjen e refugjatëve. Kjo po kërcënon tashmë demokracinë e re në Maqedoni. Forcat serbe kanë hyrë edhe në Shqipëri.
Një zjarr në këtë zonë do të përhapet. Në fund, edhe aleatët kryesorë të SHBA mund të përfshihen në një luftë më të gjerë.
Unë kam përgjegjësi si President të merrem me këto probleme përpara se të dëmtojnë përfundimisht interesat tona kombëtare. Amerika ka përgjegjësi të qëndrojë me aleatët e saj kur ata përpiqen të shpëtojnë jetë dhe të ruajnë paqen, lirinë dhe stabilitetin në Evropë. Kjo është ajo që po bëjmë në Kosovë.
Nëse kemi mësuar diçka nga ky shekull, është se për të qenë Amerika e sigurt dhe e begatë, na duhet një Evropë e tillë: e sigurt, e bashkuar dhe e lirë.
Mendimet dhe lutjet tona sonte janë me burrat dhe gratë e Forcave tona të Armatosura që po kryejnë këtë mision për vlerat tona dhe për të ardhmen e fëmijëve tanë.
Zoti i bekoftë ata dhe Zoti i bekoftë Shtetet e Bashkuara të Amerikës./Nacionale