Ish-hetuesja në Tribunalin e Hagës, Nevenka Tromp, ka thënë se pritshmëritë për një “fitore” të ish-krerëve të UÇK-së në Hagë duhet trajtuar me shumë kujdes.

 

Ajo për GazetaBlic ka theksuar se procedurat penale ndërkombëtare nuk funksionojnë mbi logjikën e shpërblimit kolektiv ose simbolikës historike, por mbi vlerësimin e përgjegjësisë individuale, bazuar në standarde të rrepta provash dhe proceduriale.

 

“Pritshmëritë për një “fitore” të UÇK-së duhet të trajtohen me shumë kujdes. Procedurat penale ndërkombëtare nuk funksionojnë mbi logjikën e shpërblimit kolektiv ose simbolikës historike, por mbi vlerësimin e përgjegjësisë individuale penale, bazuar në standarde të rrepta provash dhe proceduriale”, thotë ajo.Ajo ka shtuar se mënyra se si Dhomat Speciale të Kosovës trajtojnë ndërmarrjet kriminale të përbashkëta dhe ekzistencën ose mungesën e një plani kriminal të përbashkët do të ketë rëndësi ligjore në vendimet e ardhshme.

 

“Megjithatë, mënyra se si Dhomat Speciale të Kosovës trajtojnë ndërmarrjet kriminale të përbashkëta dhe ekzistencën ose mungesën e një plani kriminal të përbashkët do të jetë e rëndësishme ligjërisht në vendimet e ardhshme në rastin Thaçi etj. Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë  në rastet e mëparshme që përfshinin dy anëtarë të UÇK-së, e karakterizoi përgjegjësinë për krime si akte individuale, duke refuzuar qartë ekzistencën e një plani kriminal të përbashkët që mund t’i atribuhet UÇK-së si organizatë. Në ato raste, Tribunali nuk gjeti ekzistencën e një plani kriminal, dhe lufta e armatosur e UÇK-së u kuptua si një lëvizje rezistence kundër politikave shtypëse të shtetit serb. Në këtë kuptim, rezistenca e armatosur e popullsisë shqiptare të Kosovës u trajtua si një luftë mbrojtëse, në përputhje me parimet e Kartës së OKB-së”, shtoi Tromp.Tromp tutje, ka theksuar gjithashtu se një rezultat i favorshëm për të akuzuarit mund të vijë vetëm nga skenarë teknikë ligjorë, si dështimi i prokurorisë për të provuar fajësinë përtej dyshimit të arsyeshëm, sfidat e suksesshme të mbrojtjes ndaj përgjegjësive të larta ose ndërmarrjes kriminale të përbashkët, ose vendime procedurale që çojnë në heqjen ose ngushtimin e akuzave.

 

“Në këtë kontekst, është e rëndësishme të jemi të qartë se çfarë duhet ndjekur lidhur me vendimet e Speciales. Së pari, nga një perspektivë strikt ligjore, një rezultat i favorshëm për të akuzuarit mund të vijë vetëm nga skenarë teknikë ligjorë, jo nga narrativa më e gjerë mbi legjitimitetin e luftës çlirimtare të Kosovës. Këto skenarë përfshijnë dështimin e prokurorisë për të përmbushur barrën e provës përtej dyshimit të arsyeshëm; sfidat e suksesshme të mbrojtjes ndaj mënyrave të përgjegjësisë, si përgjegjësia e lartë ose ndërmarrja kriminale e përbashkët; ose vendime procedurale dhe provash që çojnë në heqjen ose ngushtimin e akuzave. Edhe në atë rast, këto rezultate reflektojnë kufijtë e provës së prokurorisë dhe jo miratimin gjyqësor të ndonjë narrative historike kolektive”.“Së dyti, mandati i Gjykatës Speciale është qëllimisht i ngushtë dhe i kufizuar vetëm në rastet individuale penale. Megjithatë, kur Gjykata vlerëson ndërmarrjet kriminale të përbashkëta dhe qëllimin kriminal në rastet ku të gjithë të akuzuarit janë akuzuar si anëtarë të UÇK-së, vendimet e saj do të interpretohen saktë ose gabim si një miratim ose refuzim i rolit të UÇK-së në luftën çlirimtare. Këto interpretime më pas do të përdoren për qëllime të ndryshme politike dhe shoqërore jashtë fushës ligjore, si konstruktive, ashtu edhe shkatërruese”, shtoi ajo.

 

Tromp, ka bërë të qartë se perceptimi i procedurave ndaj ish-anëtarëve të UÇK-së si “kriminalizim” nuk duhet të ngatërrohet me drejtësinë historike.Sipas saj, gjyqtarët dhe avokatët nuk mund të kenë fjalën e fundit mbi historinë, pasi vendimet gjyqësore janë të lidhura me aktakuzat dhe provat, ndërsa shkrimi i historisë është një proces i vazhdueshëm dhe i rishikueshëm nga historianët dhe shkencëtarët socialë.

 

“Edhe nëse pjesë e publikut i perceptojnë këto procedura si “kriminalizim” të disa aspekteve të rolit të UÇK-së, kjo nuk duhet të ngatërrohet me drejtësinë historike ose të trajtohet si një rindërtim përfundimtar i së kaluarës së Kosovës. Gjyqtarët dhe avokatët nuk e kanë, dhe nuk duhet të kenë, fjalën e fundit mbi historinë. Vendimet gjyqësore janë të fiksuara në kohë, të lidhura me aktakuzat specifike, regjistrat e provave dhe kuadrot ligjore.

 

Ndërsa shkrimi i historisë është iterativ dhe i akumuluar: historianët dhe shkencëtarët socialë e rishikojnë të njëjtat ngjarje për breza, duke i vlerësuar përsëri në bazë të burimeve të reja, perspektivave dhe pyetjeve shoqërore”.“Ky dallim është veçanërisht i rëndësishëm për Kosovën. Puna më e thellë e kuptimit të luftës çlirimtare, kuptimet e saj, kostot dhe pasojat, nuk mund të bëhet nga një gjykatë në Hagë. Ajo duhet të ndërmerret brenda vetë Kosovës. Kjo kërkon përpjekje të qëndrueshme dhe të institucionalizuara për të nxitur kërkimin serioz historik, shkrimin e kujtimeve nga pjesëmarrësit e drejtpërdrejtë dhe zhvillimin sistematik të historisë gojore dhe projekteve etnografike. Shumë viktima dhe dëshmitarë mbeten të heshtur, duke mbajtur trauma të pazgjidhura; ata kanë nevojë për platforma për të folur dhe për t’u dëgjuar me kujdes dhe integritet”, shtoi ajo.

 

Tromp theksoi se kuptimi më i thellë i luftës çlirimtare, përfshirë kostot, pasojat dhe mesazhet e saj nuk mund të bëhet nga një gjykatë në Hagë, por duhet të ndërmerret brenda vetë Kosovës.Sipas Tromp, Dhomat Speciale të Kosovës nuk mund ta realizojnë këtë detyrë, dhe përgjegjësia kryesore për të ruajtur kujtesën dhe kuptimin e luftës i takon shoqërisë dhe shtetit të Kosovës.

 

Ajo theksoi se gjykatat mund të vendosin vetëm për përgjegjësinë individuale penale, por nuk mund të përcaktojnë kujtesën kolektive, të shkruajnë historinë kombëtare ose të shërojnë shoqërinë, detyra që i takojnë vetë Kosovës.“Në përmbledhje, rezultati më realist në Dhomat Speciale të Kosovës është ligjor, jo simbolik. Gjykatat mund të vendosin për përgjegjësinë individuale penale; ato nuk mund të përcaktojnë kujtesën kolektive, të shkruajnë historinë kombëtare ose të shërojnë shoqërinë. Këto detyra i takojnë një fushe tjetër, dhe në fund të fundit i takojnë vetë Kosovës”, tha Tromp për GazetaBlic.