Nga: Gjon Keka
Në filozofinë e historisë, ekziston një e vërtetë e pamëshirshme që përsëritet në fatin e popujve të vegjël: asnjë pushtues i jashtëm nuk mund ta mposhtë përfundimisht një komb, nëse ai komb nuk prodhon nga gjiri i vet instrumentet e vetëshkatërrimit. Të jesh armik i vetvetes, të mohosh rrënjët, gjakun, gjuhën dhe orientimin tënd natyror qytetërues në favor të ideologjive të huaja, përbën tragjedinë më të rëndë morale dhe historike.
Kur kjo verbëri mbetet në kufijtë e individit, pasoja është vetëm personale; por kur ajo shndërrohet në mendësi politike apo lëvizje shoqërore, dëmi bëhet kolektiv dhe shpesh i pariparueshëm për breza të tërë.
Historia e kombit shqiptar ofron dëshmi të dhimbshme se si kjo dukuri ka vepruar si një plagë e hapur në momentet më vendimtare të ekzistencës sonë. Në shekullin XV, kur Gjergj Kastrioti Skënderbeu po udhëhiqte një epope titanike për të mbrojtur lirinë e arbërve dhe vetë portat e qytetërimit europian, përballë tij nuk qëndronte vetëm makina ushtarake e Perandorisë Osmane, por edhe figura e Ballaban Baderës. Si simbol i tjetërsimit dhe i shërbimit të verbër ndaj pushtuesit, Ballabani mishëroi tragjedinë e njeriut që kthen armët kundër tokës dhe popullit të vet. Ai nuk ishte thjesht një komandant armik; ai ishte dëshmia se si indoktrinimi dhe interesat e pushtetit mund ta fshijnë kujtesën e origjinës, duke e bërë njeriun mjetin më efikas për shtypjen e kombit të vet.
Shekuj më vonë, kur kombi shqiptar po përpiqej me mundim të ngrinte shtetin e tij të parë modern dhe të kthehej në familjen e natyrshme europiane, e njëjta mendësi vetëshkatërruese u rishfaq në formën e kryengritjes së Haxhi Qamilit. Në një kohë kur nevojitej bashkim, dije dhe ndërtim institucionesh perëndimore, fanatizmi ideologjik dhe nostalgjia perandorake u ngritën kundër flamurit kombëtar, kundër shkollës shqipe dhe kundër vetë idesë së shtetit modern shqiptar. Edhe në atë rast, dëmi nuk u ndal te protagonistët e asaj lëvizjeje, por e mbajti vendin peng të prapambetjes, duke i dhënë argumente fqinjëve grabitqarë se shqiptarët nuk ishin të aftë të qeverisnin veten.
Sot, në shekullin XXI, ndonëse rrethanat historike kanë ndryshuar dhe Kosova e Shqipëria gëzojnë lirinë dhe shtetësinë e tyre, hijet e kësaj mendësie të vjetër nuk janë zhdukur plotësisht. Ato shfaqen përmes ideologjive radikale islamike dhe rrymave ekstremiste që synojnë ta rishkruajnë historinë dhe ta zhbëjnë identitetin arbëror-dardan e europian të shoqërisë sonë. Këto rryma, të ushqyera nga injoranca dhe agjenda të huaja politike-fetare, sulmojnë me të njëjtin mllef figurat themelore të vetëdijes sonë kombëtare dhe humane — nga Gjergj Kastrioti e Pjetër Bogdani, tek Idriz Seferi e Nënë Tereza. Duke e vendosur dogmën ideologjike mbi kombin, ato riprodhojnë në forma moderne të njëjtin akt të vetëmohimit historik.
Përgjegjësia për këtë gjendje rëndon rëndë edhe mbi një pjesë të klasës politike dhe pushtetarëve të sotëm. Kur udhëheqësit e shtetit, për mungesë vizioni apo për llogari të ulëta elektorale, heshtin përballë ekstremizmit ose koketojnë me ideologët e rrymave radikale, ata nuk bëjnë thjesht një gabim politik — ata cenojnë themelet laike dhe europiane të shtetit. Shtetndërtimi i mirëfilltë nuk mund të mbështetet mbi kompromise me forcat që mohojnë vetë identitetin e kombit.
Siç na mëson historia dhe filozofia, liria dhe dinjiteti i një kombi ruhen vetëm përmes vetëdijes së lartë dhe refuzimit të çdo forme të skllavërisë mendore. Kosova dhe kombi shqiptar në tërësi kanë nevojë për një elitë politike e intelektuale që e sheh shtetin si vlerë të shenjtë laike, arsimin si armë kundër errësirës ideologjike dhe rrënjët tona europiane si busullën e vetme të së ardhmes. Vetëm duke e mposhtur armikun e brendshëm të injorancës dhe fanatizmit, kombi ynë mund të ecë i lirë dhe i pathyeshëm në rrugën e tij historike./Bota Sot