Nga Flakon Demaku
Kosova po tkurret me shpejtësi, po urbanizohet me të madhe dhe po përballet me plakje të popullsisë.
Sipas regjistrimit të ri të ASK-së, popullsia e Kosovës ka rënë nga 1,780,024 banorë sa ishte në vitin 2011, në 1,602,515 në vitin 2024.
Shifra prej 177,509 personash më pak tregon se popullsia ka rënë me 10% nga njëri regjistrim te tjetri, me mesatare prej 0.8% në vit. Tkurrja ishte pak më e ndjeshme te burrat, me 9.2%, sesa te gratë, ku rënia ishte 8.6%.
Më pak fëmijë, më shumë të moshuar
Por ajo që bie më shumë në sy është ndryshimi i moshës së popullsisë. Fëmijët deri në 14 vjeç janë zvogëluar me 28.6% (rreth 2.5% çdo vit), ndërsa të rinjtë nga 15 deri në 24 vjeç kanë rënë me 23.6% (2.1% në vit).
Nga ana tjetër, të moshuarit nga 65 deri në 79 vjeç janë rritur me gati 50% (3.1% çdo vit). Ndërsa rritjen më të madhe në tërë vendin e patën ata mbi 80 vjeç, që u shtuan me 69.4% (4.2% në vit). Te ky grup i fundit, burrat u shtuan edhe më shpejt se gratë, duke shënuar një rritje prej 79.9%.
Si rezultat, mosha e popullsisë ka ndryshuar fort brenda vetëm një gjenerate. Për ta krahasuar, në vitin 2011 fëmijët deri në 14 vjeç përbënin 28% të popullsisë, kurse të moshuarit mbi 65 vjeç ishin vetëm 6.7%.
Kurse në vitin 2024, përqindja e fëmijëve ra në 21.9%, ndërsa ajo e të moshuarve pothuajse u dyfishua duke arritur në 11%. Regjistrimi tregon edhe një tjetër gjë shqetësuese: ka zbrazëtirë të madhe te njerëzit e moshës 25 deri në 45 vjeç, si te burrat, ashtu edhe te gratë.
Urbanizimi në rritje dhe zbrazja e fshatrave
Raporti tregon se, krahas rënies së popullsisë, Kosova po urbanizohet me hapa të shpejtë.
Përqindja e njerëzve që jetojnë në qytete u rrit nga 38% në vitin 2011, në 50.2% në vitin 2024. Ky ndryshim nuk ka ardhur domosdoshmërisht nga ndonjë dyndje e madhe drejt qendrave urbane, po edhe zgjerimin e kufijve të qyteteve përmes planeve të reja komunale dhe kthimin e disa fshatrave në zona urbane.
Si rrjedhojë, hapësira urbane e vendit u zgjerua nga 187 km² (1.7% e territorit) në 247 km² (2.3%). Në të njëjtën kohë, dendësia mesatare e popullsisë në mbarë vendin shënoi rënie, duke zbritur nga 163 në 147 banorë për kilometër katror.
Dallimet mes komunave mbeten mjaft të thella. Zveçani ka humbur 56.7% të popullsisë që nga viti 2011, i ndjekur nga Kamenica me 51.5%, Zubin Potoku me 48.8% dhe Novobërda me 33.2%.
Fushë Kosova nga ana tjetër pati rritje të jashtëzakonshme prej 83.6%, Parteshi u rrit me 81.3%, Graçanica me 73.2%, ndërsa vetë kryeqyteti, Prishtina, shënoi një rritje më të moderuar prej 14.4%.
Tkurrja e familjeve dhe rritja e jetesës në vetmi
Këto lëkundje demografike janë pasqyruar edhe në strukturën e ekonomive familjare.
Numri mesatar i anëtarëve për familje në Kosovë u tkurr nga 5.9 në 4.3 persona përgjatë këtij ndërmjetësie kohor. Ndërkaq, familjet njëanëtarëshe u rritën nga 2.9% në 7.0% të numrit të përgjithshëm, duke u trefishuar pothuajse brenda 13 viteve.
Regjistrimi nxjerr në pah edhe disa tregues pozitivë. Niveli i kualifikimit arsimor për popullsinë e moshës 25–64 vjeç (me arsim të mesëm të lartë apo universitar) u rrit nga 49.5% në 62.5%, me progres të theksuar te gratë, ku shifra u zhvendos nga 32.9% në 51.0%. Gjithashtu, papunësia e të rinjve shënoi rënie domethënëse nga 64.6% në 19.3%, ndërsa shkalla e aktivizimit të femrave të moshës 25–64 vjeç në tregun e punës u rrit nga 28.6% në 36.1%./Nacionale